Osmanlı Neden Geri Kaldı?
Hepimizin sürekli duyduğu ve merak ettiği bir soru: Osmanlı Neden Geri Kaldı? Peki soruyorum, sizce Osmanlı gerçekten geri mi kaldı?
Bu yazıda şu sorulara cevap bulacaksınız:
• Osmanlı'nın geri kalma sebepleri nelerdir?
• Osmanlı ile aynı kaderi paylaşan ülkeler hangileridir?
• Osmanlı bu gerilemeyi kırabilir miydi?
Aşağıya bıraktığım Sıkça Sorulan Sorular (SSS) kısmını okumayı unutmayın. İyi Okumalar.
Neden Böyle Bir İnanış Var?
Genelde bu konu ortaya atıldıktan sonra söylenen sözler şunlardır:
• "Matbaa geç geldi ondan"
• "Sanayi devrine yetişilemedi"
• "Din adamları yüzündendi"
Dürüst olmak gerekirse bu lafların haklılık payı yok değil. Ama sorun sadece bunlar da değil.
Osmanlı'nın "Osmanlı" Olduğu Zamanlar
Osmanlı, Fatih dönemindeyken savaş teknolojilerini alıyor ve kendi ordusuna entegre ediyordu. 17. yüzyılda ise bir ucu Budapeşte'ye (Macaristan'ın başkenti) öbür ucu da Bağdat'a uzanıyordu. Yine Yükselme Devrinde Ali Kuşçu gibi bilim insanları Fatih Sultan Mehmet'in özel isteğiyle Tebriz'den getirilmiştir.
Yükselme Dönemi: Osmanlı Edebiyatı
Tasavvuf, Divan ve Halk Edebiyatı dönemin önemli edebiyat akımlarındandır.
Yükselme Dönemi: Askeri Yapı
Yeniçeriler ve Tımarlı Sipahiler tarafından oluşurdu. Özellikle yeniçeriler döneminin çok ötesinde bir askeri birlikti. Barış zamanı İstanbul'da otururlar, maaşları hazineden ödenirdi. Emekli olana kadar evlenemezlerdi.
 |
| Yeniçeriler |
Peki, Neden Geri Kaldı?
Bunun sade tek değil pek çok sebebi var. Sıralamamız gerekirse:
• Emrah Safa Gürkan'ın bir lafı vardır. "Biz geri kalmadık. Onlar çok hızlı gitti." Bu laf aslında tüm olayı özetler niteliktedir. Çünkü gerçekten Reform ve Rönesans'tan sonra Avrupa çok hızlı ilerlemiş ve hızına ayak uydurmak neredeyse mümkün değildi.
• Osmanlı Yükselme Devrin'nden sonra artık pozitif ilimlere değer vermiyor, kız öğrencilerin Tanzimat Dönemi'ne kadar yükseköğrenim görmesine izin vermiyordu. Bu, faydalanabilecekleri ama faydalanamadıkları fazlaca insan gücü demekti.
• Halk, bilgiye yeterince hızlı erişemiyordu çünkü böyle bir talep yoktu. Dolayısıyla matbaa uzun yıllardır Osmanlı'da tutunamayacak ve bu da Osmanlı'nın aleyhine olacaktı.
Osmanlı gerilediğinin farkındaydı ve bunun için 1700'lerin başında Avrupa'ya elçiler göndererek bu durumu aşmak istemiştir.
I. Dünya Savaşı ve Osmanlı
Osmanlı'nın bittiği savaş bu savaştır. Osmanlı Çanakkale gibi cephelerde çok iyi mücadele edebilmişse de bunu tüm savaşa uyarlayamamıştı. Özellikle savaştaki yenilgiler, hastalık ve kıtlık imparatorluğu içten içe kemirmiştir.
 |
| Osmanlı'nın Savaştığı Cepheler |
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Osmanlı Bu Gerilemeyi Kırabilir miydi?
• Kırabilirdi, bir nebze kırdı da. Ama Avrupa'nın çok hızlı gelişmesi ve diğer etkenler de birleşince durumu daha iyi ve istikrarlı bir şekilde ele almak ve ayrıca çözebilmek lazım geliyordu.
Osmanlı'nın Kaderini Paylaşan Başka Devletler Neler?
•Birden fazla milletin olduğu ve tıpkı Osmanlı gibi milliyetçilik yüzünden dağılan devletler Avusturya Macaristan Yugoslavya ve Rus İmparatorluğu'dur. İsyanlar sonunda yıkılması ise İspanya İmparatorluğu ile benzerlik gösterir.
Engellenmesi İçin Ne Yapılabilirdi?
• Öncelikle halkın bilgiye ulaşmasında teşvike ihtiyaç olduğu bellidir. Matbaa'yı dönemin en büyük servetine sahip olan yapı, devlet almalıdır ve matbaada ona göre kitap ve gazeteler yayınlanmalıdır. Ayrıca kızların da eğitime tam anlamıyla katılması ve pozitif ilimlere değer verilmesi süreci hızlandıracaktır. Tabi tüm bunlar için ayrıca liyakatli bir yönetim şarttır.
Sonuç
Osmanlı eğer biraz da akılcı bir şekilde hareket etseydi ve bunları halka anlatabilseydi şuan biz bu konuyu tartışmıyor olabilirdik. Her devletin hataları vardır, hataları büyük ve belli hatalarsa düzeltmek lazım gelir. Fakat her şeyin en iyisini Osmanlı'dan istemek de pek doğru değildir. Ne de olsa Osmanlı, durumu fark etmiş ve düzeltmek için bir şeyler yapmaya çalışmıştır.
Kaynakça
Emrah Safa Gürkan Bunu Herkes Bilir