Neden Türkiye'de Çok Çay İçiliyor?
Biliyorsunuz Türkiye dünyada en çok çay içilen ülke konumunda. Peki neden böyle biliyor muydunuz?
Bu yazıda şu sorulara cevap bulacaksınız:
• Çayın Kökeni Nereye Dayanır?
• Dünyadaki Konumu Nedir?
• Türkiye'de Neden Bu Kadar Tüketiliyor?
En sonda Sıkça Sorulan Sorular (SSS) kısmını okumayı unutmayın! İyi Okumalar.
Çay gerek tadıyla, gerek onunla birlikte gelen sohbetlerle beraber içmesi çok zevkli bir içecektir. Türk halkındaki yeri ise çok ayrıdır. Sabah kahvaltıda öğlen yemekte ve akşam bir şeyler izlerken olmazsa olmazımızdır. Fakat çay bizde sürekli olan bir şey değildi. Madem önceden yoktu nereden geldi bize?
Çayın Kökeni
Çay MÖ 2700'lere kadar dayanmaktadır. Anavatanı Güneydoğu Asya olup isminin kökeni de Çince'dir.
İpek Yolu'ndaki tüccarlar aracılığıyla, Mandarin Lehçesinde olan "Ça" lehçesi ile yayılmış ve bize de "Çay" olarak geçmiştir. Bize gelmesi ise 1850'lerde Osmanlı'ya ithal ürün olarak gelmesi ile gerçekleşmiştir.
Dünyada Çay Tüketimi & Üretimi
Dünyada yıllık 7 milyon ton çay tüketilmektedir. Bu onu dünyada en çok tüketilen 2. içecek yapıyor. Üretim konusunda ise başı Asyalı ülkeler çekmekte. Çin ve Hindistan başta olup ardından Afrika'dan Kenya geliyor. Sadece Çin dünyadaki çay üretiminin %40'ını oluşturmaktadır. Türkiye ise Doğu Karadeniz sayesinde yüksek sıralarda kendine yer bulmaktadır.
Avrupa'ya Çay Nasıl Geldi?
Çay 16. yüzyılın sonlarında Portekizli misyonerler ve tüccarlar tarafından getirilip bir "Egzotik Doğu Şifası" olarak tanıtılır. Portekizlilerin o dönem Çin'de sömürgeleri vardı ve Avrupa'ya çayı getirirken bunu ticari amaçla değil bir "Saray İçeceği" olarak getirdiler. Çayı ticari amaçla Avrupa'ya getiren millet ise Hollandalılar olup bunu 1610'da yapmışlardır.
İngilizlerin "Sütlü Çayı" Nasıl Keşfedildi?
17. ve 18. yüzyıllarda orta ve alt tabaka İngiliz halkı ekonomik zorluklar çekiyordu. Çin'den getirdikleri kalitesiz porselenler kaynar suyu döker dökmez çatlayıp kırılıyordu. Halbuki dönemin aristokratları ise kaliteli porselenden çaylarını içiyordu. Bunu engellemek için dahiyane bir yöntem bulundu. Porselene önce süt dökülecek ardından kaynar su dökülecekti. Bu yöntem çayın derecesini azalttığı için artık porselen kırılmıyordu.
Türkiye'de Çay Tüketimi & Neden Bu Kadar Yaygın?
Dünyada açık ara en çok çay tüketen ülke Türkiye'dir. Yıllık çay tüketimi kişi başı 3,16 Kg'dir. en yakın rakibi ise 2,19 ile İrlanda, ardından 2,10 ile Azerbaycan gelmektedir. Peki neden bu kadar çok tüketiliyor?
Aslında Osmanlı'da genel olarak halk kahve içerdi. Bir kahvenin 40 yıl hatrı vardır diye bir atasözümüz olduğuna şaşmamak gerek. Ancak I. Dünya Savaşı'ndan sonra Yemen elimizden çıkınca kahveye erişimimiz azaldı. Diğer bir sebep ise Cumhuriyet Dönemi'nde çay üretiminin teşvik edilmesidir. O dönemdeki dışa bağımlılığı azaltmak için devlet tarımda kalkınma projesine başladı. Doğu Karadeniz'in çay üretimi için uygunluğu fark edilince bu süreç desteklendi.
Ayrıca çay ekonomik ve aynı zamanda pratikti. Halkın her tabakasının erişebileceği durumdaydı. Kahveye erişemeyen halk istediğini bulmuştu.
"Çay Harareti Alır" Ne Anlama Geliyor?
Bu sözü yaz zamanları evimizde, misafirlikte, iş yerinde çokça duymuşuzdur. Peki ne anlama geliyor? Aslında olay şu:
Sıcak bir havada, tam da havaya uygun sıcak bir çay içersek vücudumuz uyarılıyor. Uyarılıyor ve vücudumuz buna göre soğumaya başlıyor. Ardından gelense bir ferahlama...
Kökeni ile ilgili (gerçek olup olmadığı şüpheli) bir iddia mevcuttur. Eski dilde hararet, susuzluk anlamına gelirken "al-ı hararet" sözündeki al ise "yüksek" ya da "kırmızı" anlamına geliyor ve halk arasında dilden dile bu halini alıyor.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Neden Çaya Şeker Atmamak Bir Yetişkinlik Göstergesi Sayılıyor?
• Bunun birçok nedeni vardır. Çocuklar genelde acı, buruk tatları sevmezler ve çaylarını şekerli içmeye meyillidirler. Aynı zamanda yaş ilerledikçe tat reseptörleri olgunlaşır ve kişi çayın doğal tadını daha çok beğenilir bulur. Bu algının oluşmasının bir diğer sebebi bir statü kazandığını diğerlerine göstermektir. 2. Çay Zararlı mı?
• Fazla içilmediği sürece bir zararı yoktur. Hatta kalp sağlığını destekler. Fakat günde 5-6 bardaktan fazlası içilirse uykusuzluk ve böbrek taşı oluşumuna sebep olur.
3. Peki Neden Türkiye?
• Çay ucuz ve kolay bir şekilde bulunduğu ve Türk Milleti genel olarak sosyal bir millet olduğu için çay tam da Türklere göredir. Bu da halkın bu içeceği benimsemesini sağlamıştır.
4. Hangi Yaştan İnsanlar Daha Fazla Çay İçiyor?
• X (45 ile 60 yaş üzeri) ve Baby Boomers (60 yaş üzeri) kuşağı Türkiye'de en çok çay içen kuşaklardır. Neredeyse her gün çay içerler. Ardından Y Kuşağı (25 ile 45 yaş arası) gelir. Neredeyse yarısı her gün çay içmektedir. En az çay içen kuşak Z Kuşağıdır. (15 ile 25 yaş arası) Sebebi genelde kahve, enerji içeceği gibi başka alternatiflere yönelmeleridir.
5. Çayın Geleceği
• Dünyada çay yetiştirilen tarımsal alanların 2050 yılına kadar %55 kadar azalabileceği öngörülmektedir. Bu dünya açısından ciddi bir tehdit olsa da Türkiye açısından pek de önemli değildir. Tarımsal alan açısından azalma olsa da, fiyatlar artsa da Türkler bu alışkanlıklarını çok uzun bir süre daha kaybetmeyecektir. Gençlerin tercihleri de bunu değiştirmemektedir.
Sonuç
Anlayacağınız üzere çayın tarihi çok eski, üretimi kolay ve seveni çoktur. Türkiye'de sevilmesinin nedeni ise alt tabakalarla özdeşmiş olmasıdır. Bu, sınıf farkı kavramını ortadan kaldırmış ve çaya karşı insanlarda bir sevgi oluşturmuştur. Eski zamanlarda bu kadar endüstriyel faaliyet olmadığı için şimdi sahip olduğumuz farklı seçenekler önceden mevcut değildi. Çay bu durumda en iyi seçenekti.
Peki neden X ve Baby Boomers Kuşakları daha iyi seçenekler varken bu çay alışkanlığını bırakamıyor?
Bugünlük buraya kadar. Buraya kadar okuduysanız teşekkür ederim. Bir sonraki yazımızda görüşmek üzere.
Kaynakça: